Trong các báo cáo thị trường 5G gần đây, Hiệp hội các nhà cung cấp thiết bị di động toàn cầu (GSA) ngày càng dành nhiều sự quan tâm đến lĩnh vực thông tin vệ tinh.

Điều này phản ánh xu hướng hội tụ ngày càng rõ nét giữa hệ sinh thái di động mặt đất và các mạng vệ tinh, khi các công nghệ kết nối không gian đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược mở rộng vùng phủ sóng của các nhà mạng trên toàn cầu.

Dịch vụ D2D là công nghệ tiên tiến cho phép điện thoại di động thông thường, không cần sửa đổi, kết nối trực tiếp với vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) để nhắn tin, gọi điện và dữ liệu cơ bản ở vùng không có sóng di động. Công nghệ này cho phép liên lạc khẩn cấp dựa trên vệ tinh cho người dùng trong trường hợp xảy ra thảm họa.

Các nhà mạng đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp vệ tinh

Theo báo cáo tổng quan thị trường 5G mới nhất của GSA, các nhà khai thác di động đang tích cực hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ vệ tinh nhằm mở rộng vùng phủ sóng 5G đến những khu vực hẻo lánh, vùng biển, vùng núi và những nơi mà hạ tầng viễn thông truyền thống khó triển khai.

Bên cạnh các dịch vụ băng rộng vệ tinh, xu hướng hợp tác trong lĩnh vực D2D cũng đang gia tăng nhanh chóng. Đây được xem là bước tiến quan trọng giúp điện thoại thông minh (smartphone) và các thiết bị IoT có thể kết nối trực tiếp với vệ tinh mà không cần thông qua các trạm gốc mặt đất truyền thống.

Song song với sự phát triển của thị trường, công nghệ giao diện vô tuyến được tiêu chuẩn hóa bởi 3GPP cho mạng 5G (5G New Radio - 5G NR) dành cho mạng phi mặt đất (Non-Terrestrial Network - NTN) cũng đang được hoàn thiện nhằm xây dựng một khuôn khổ chuẩn hóa cho việc tích hợp giữa mạng di động và mạng vệ tinh.

Trong khuôn khổ hội thảo trực tuyến “Tổng quan thị trường 5G của GSA: Mạng lưới, phổ tần và thiết bị”, ông Joe Gardiner, chuyên gia phân tích thị trường của Công ty nghiên cứu, tư vấn và phân tích thị trường công nghệ CCS Insight (Vương quốc Anh) và thành viên nhóm nghiên cứu GSA, cho biết đến ngày 31/3 vừa qua, đã có 97 nhà mạng tại 70 quốc gia công khai kế hoạch đầu tư vào công nghệ vệ tinh D2D.

Sau thời điểm đó, thị trường tiếp tục ghi nhận thêm nhiều thỏa thuận hợp tác mới, bao gồm các dự án tại Nhật Bản giữa SoftBank và Starlink, cũng như các sáng kiến triển khai tại Costa Rica giữa Starlink với Liberty Costa Rica và Kölbi.

Tiêu chuẩn 3GPP trở thành hướng đi chủ đạo

Theo ông Gardiner, bên cạnh sự quan tâm ngày càng lớn đối với các dịch vụ D2D, ngành viễn thông cũng đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ sang các giải pháp dựa trên tiêu chuẩn của 3GPP.

Ông nhận định sự hội tụ giữa các hệ thống mặt đất và phi mặt đất đã bắt đầu hình thành rõ nét từ phiên bản 3GPP Release 17, tạo nền tảng cho việc tích hợp vệ tinh vào hệ sinh thái 5G toàn cầu.

Một trong những doanh nghiệp nổi bật theo đuổi mô hình kết nối vệ tinh dựa trên tiêu chuẩn 3GPP là Skylo. Công ty có trụ sở tại Mỹ này đang xây dựng một hệ sinh thái kết nối vệ tinh D2D và IoT dựa trên các tiêu chuẩn mở của 3GPP, thay vì phát triển các giải pháp độc quyền.

Để mở rộng phạm vi triển khai, Skylo đã thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều nhà khai thác viễn thông lớn trên thế giới. Trong đó có Orange, một trong những nhà mạng lớn nhất châu Âu; Verizon, nhà khai thác di động hàng đầu tại Mỹ; và Vodafone, doanh nghiệp đang hiện diện tại nhiều thị trường ở châu Âu, châu Phi và Trung Đông thông qua mảng Vodafone IoT.

Các thỏa thuận hợp tác này cho thấy xu hướng ngày càng rõ rệt của ngành viễn thông toàn cầu trong việc tích hợp mạng mặt đất với mạng phi mặt đất. Thay vì phát triển các hệ sinh thái riêng biệt, các nhà mạng đang ưu tiên các giải pháp tuân thủ tiêu chuẩn 3GPP nhằm bảo đảm khả năng tương tác giữa thiết bị, mạng di động và hạ tầng vệ tinh.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quá trình thương mại hóa các dịch vụ D2D, đồng thời tạo nền tảng cho việc mở rộng vùng phủ sóng 5G tới những khu vực chưa được phục vụ hoặc khó tiếp cận bằng hạ tầng viễn thông truyền thống.

Theo ông Gardiner, ngày càng nhiều nhà mạng đang tìm kiếm các giải pháp tuân thủ chuẩn 3GPP, đồng thời quan tâm đến việc sở hữu hoặc tiếp cận các tài nguyên phổ tần phù hợp với hệ sinh thái NTN trong tương lai.

Điều này cũng phần nào lý giải thương vụ Amazon gần đây khi tập đoàn này ký thỏa thuận mua lại nhà khai thác vệ tinh Globalstar của Mỹ. Theo đánh giá của ông Gardiner, bên cạnh năng lực vệ tinh, một trong những giá trị quan trọng của Globalstar nằm ở các tài sản phổ tần mà doanh nghiệp này đang nắm giữ.

Nhiều thử nghiệm 5G NTN đang được triển khai

Giai đoạn tiếp theo của quá trình phát triển tiêu chuẩn NTN đang tập trung vào 3GPP Release 18, nơi các tính năng 5G NR NTN được mở rộng nhằm nâng cao khả năng tích hợp giữa mạng di động và hệ thống vệ tinh.

Theo ông Gardiner, hiện có rất nhiều chương trình thử nghiệm đang được triển khai để đánh giá các khả năng mới của công nghệ này.

Một ví dụ điển hình là chương trình thử nghiệm do Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) công bố cùng Airbus Defence and Space, Eutelsat OneWeb và các đối tác trong ngành vào cuối năm 2025.

Bên cạnh đó, DN vệ tinh Sateliot của Tây Ban Nha cũng đang theo đuổi chiến lược phát triển mạng vệ tinh 5G dựa trên tiêu chuẩn 3GPP. Công ty vừa khởi động vòng gọi vốn Series C với mục tiêu huy động 100 triệu euro nhằm đẩy nhanh việc triển khai chùm vệ tinh phục vụ các ứng dụng Internet vạn vật (IoT).

Ông Gardiner dự báo số lượng các cuộc thử nghiệm tương tự sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới khi hệ sinh thái NTN bước vào giai đoạn thương mại hóa.

Ông cũng lưu ý rằng: “Thị trường đang xuất hiện xu hướng khai thác phổ tần thuộc dịch vụ vệ tinh di động (Mobile Satellite Service - MSS). Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là số lượng thiết bị đầu cuối tương thích với các băng tần MSS vẫn còn khá hạn chế”.

5G SA và 5G-Advanced tiếp tục tăng tốc trên toàn cầu

Bên cạnh xu hướng hội tụ với vệ tinh, quá trình phát triển của mạng 5G mặt đất cũng đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng.

Ông Ian Fogg, Giám đốc Nghiên cứu tại CCS Insight và thành viên nhóm nghiên cứu của GSA, cho biết thế giới hiện có 184 nhà mạng tại 74 quốc gia đang đầu tư vào mạng 5G độc lập (Standalone - SA).

Theo số liệu của GSA, khoảng 28,5% tổng số mạng 5G đang hoạt động hiện nay đã chuyển sang kiến trúc SA, cho thấy xu hướng triển khai đang ngày càng rõ rệt.

Không chỉ dừng lại ở 5G SA, phiên bản nâng cấp của 5G hay còn gọi là 5G-Advanced cũng đang bước vào giai đoạn thương mại hóa. Hiện đã có 36 nhà mạng trên toàn cầu công khai kế hoạch đầu tư vào 5G-Advanced và 11 mạng thương mại đã được đưa vào khai thác.

Các hoạt động triển khai ban đầu đã xuất hiện tại nhiều quốc gia như Trung Quốc, Canada, Nhật Bản, Kuwait và Việt Nam.

Ông Fogg nhận định: “Trong những năm tới, khoảng cách giữa tốc độ triển khai 5G SA và 5G-Advanced sẽ ngày càng thu hẹp. Nguyên nhân là các nhà mạng đã đầu tư vào hạ tầng SA sẽ có động lực mạnh mẽ để nhanh chóng nâng cấp lên 5G-Advanced nhằm khai thác các tính năng mới, từ tối ưu hóa hiệu năng mạng đến hỗ trợ các ứng dụng AI, IoT và tự động hóa công nghiệp”.

5G RedCap mở rộng cơ hội triển khai thiết bị chi phí thấp

Một xu hướng khác cũng nhận được sự quan tâm đáng kể là phiên bản đơn giản hóa của công nghệ 5G hay còn gọi là 5G Reduced Capability (5G RedCap).

Theo ông Fogg, 5G RedCap được thiết kế nhằm giảm chi phí triển khai 5G cho các thiết bị không yêu cầu hiệu năng quá cao, qua đó mở rộng khả năng ứng dụng 5G trong các lĩnh vực như cảm biến công nghiệp, thiết bị đeo thông minh, giám sát từ xa và IoT quy mô lớn.

Số liệu của GSA cho thấy, hiện có 42 nhà mạng tại 27 quốc gia công khai đầu tư vào 5G RedCap. Mức độ quan tâm đối với công nghệ này được ghi nhận tại hầu hết các khu vực trên thế giới, ngoại trừ châu Phi, nơi hệ sinh thái 5G RedCap vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu.

Sự phát triển đồng thời của NTN, 5G SA, 5G-Advanced và 5G RedCap cho thấy ngành viễn thông đang bước vào giai đoạn hội tụ công nghệ sâu rộng. Trong bức tranh đó, vệ tinh không còn được xem là hạ tầng bổ trợ mà đang dần trở thành một thành phần quan trọng trong kiến trúc mạng 5G toàn cầu, mở đường cho khả năng kết nối liền mạch từ mặt đất đến không gian trong kỷ nguyên 5G-Advanced và hướng tới 6G./.

https://vjst.vn/gan-100-nha-mang-di-dong-tren-toan-cau-dang-dau-tu-vao-cong-nghe-ve-tinh-d2d-86918.html