Thách thức phát thải khí nhà kính từ vận tải tại Việt Nam và trên thế giới

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, phát thải khí nhà kính từ các hoạt động vận chuyển đang trở thành một trong những vấn đề toàn cầu đáng lo ngại nhất. Ngành vận tải, bao gồm đường bộ, đường biển và hàng không, chiếm khoảng 14% tổng lượng phát thải khí nhà kính trên toàn cầu, với dự báo sẽ còn tăng nhanh nếu không có các biện pháp kiểm soát hiệu quả.

Phát thải từ vận chuyển không chỉ góp phần trực tiếp vào hiệu ứng nhà kính mà còn tác động gián tiếp đến các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ, hạn hán, sóng nhiệt và mực nước biển dâng. Các loại khí nhà kính chính phát sinh từ vận tải bao gồm carbon dioxide (CO₂), methane (CH₄) và nitrous oxide (N₂O), trong đó CO₂ chiếm tỷ lệ cao nhất do việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Những con số này không chỉ là thống kê mà phản ánh nguy cơ lâu dài đối với an ninh năng lượng, sản xuất nông nghiệp và sinh kế của con người trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, tình trạng này trở nên cấp bách hơn khi mạng lưới giao thông đang phát triển nhanh chóng, kéo theo sự gia tăng chóng mặt về số lượng phương tiện cá nhân và phương tiện vận tải thương mại. Theo dự báo đến năm 2030, lượng phát thải CO2 từ ngành vận tải có thể đạt 90 triệu tấn, con số khổng lồ đặt ra thách thức to lớn cho mục tiêu Net Zero năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết tại COP26.

Ô nhiễm không khí từ khí thải giao thông trở thành mối nguy hàng ngày với người dân, làm gia tăng các bệnh hô hấp, tim mạch, ảnh hưởng đến chất lượng sống và năng suất lao động. Bên cạnh đó, việc tiêu thụ năng lượng lớn từ nhiên liệu hóa thạch kéo theo chi phí vận hành tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp, đặc biệt là trong các ngành logistics, vận tải hàng hóa và dịch vụ giao nhận.

Định lượng và báo cáo phát thải khí nhà kính từ vận chuyển hành khách và hàng hóa nên đáp ứng theo tiêu chuẩn. Ảnh minh họa

Một vấn đề khác là nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam chưa có phương pháp chuẩn để đo lường và báo cáo phát thải khí nhà kính, dẫn đến thiếu minh bạch trong quản lý môi trường và khó khăn trong việc tuân thủ các cam kết quốc tế về giảm phát thải. Khi thông tin về phát thải chưa được thống nhất và đáng tin cậy, việc đánh giá, so sánh hiệu quả và thực hiện các biện pháp giảm thiểu trở nên phức tạp, thiếu cơ sở khoa học. Điều này không chỉ hạn chế khả năng lập kế hoạch giảm phát thải mà còn ảnh hưởng đến cơ hội hợp tác với các đối tác quốc tế, nơi mà yêu cầu minh bạch về môi trường ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết. Hậu quả là, doanh nghiệp có nguy cơ phải chịu các rủi ro về pháp lý, tài chính và uy tín nếu không chủ động quản lý lượng khí thải, đồng thời làm chậm tiến trình quốc gia trong việc thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính theo Thỏa thuận Paris.

Ngoài ra, phát thải từ vận tải còn liên quan mật thiết đến các vấn đề xã hội và kinh tế khác như chi phí y tế gia tăng d