Theo báo cáo sơ kết Nghị quyết 26 và đánh giá quá trình 5 năm qua khoa học công nghệ cũng đã có đóng góp nhất định cho sự phát triển của nông nghiệp. Trong số 3 Chương trình quốc gia lớn về khoa học công nghệ đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, có 2 chương trình rất gần gũi với nông nghiệp. Đó là chương trình về phát triển sản phẩm quốc gia và chương trình đổi mới công nghệ quốc gia. Trong 9 sản phẩm quốc gia được lựa chọn với 6 sản phẩm chính thức và 3 sản phẩm dự bị, Thủ tướng Chính phủ cũng đã quyết định về nông nghiệp có tới 3 sản phẩm. Đó là sản phẩm lúa, sản phẩm nấm ăn và nấm dược liệu, sản phẩm về cá da trơn. Đây là những sản phẩm được lựa chọn, được đầu tư để có thể trong thời gian tới có tỷ trọng rất lớn trong sản xuất nông nghiệp cũng như trong nền kinh tế. Hiện nay Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương triển khai các chương trình thành phần của Chương trình Sản phẩm quốc gia cũng như là Chương trình Đổi mới công nghệ quốc gia.

Trong nhiều năm qua, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng luôn quan tâm đến lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn. Trong số 10 Chương trình trọng điểm cấp Nhà nước về khoa học công nghệ đã có 2 chương trình phục vụ trực tiếp cho ngành nông nghiệp. Đó là chương trình KC02 về công nghệ sinh học, chủ yếu là phục vụ cho nông nghiệp và y tế, chương trình KC07 là chương trình về bảo quản chế biến sau thu hoạch, cũng chủ yếu là phục vụ cho ngành nông nghiệp. Rất nhiều thành tựu nghiên cứu từ hai chương trình này cũng đã được ứng dụng vào thực tế sản xuất và đã đem lại hiệu quả.

Ngoài ra, một chương trình được thực hiện rất thành công 13 năm nay là Chương trình Nông thôn miền núi, chương trình đưa tiến bộ khoa học công nghệ vào nông thôn, miền núi. Hàng năm, các tỉnh, đặc biệt là các tỉnh nông nghiệp, các tỉnh miền núi được hỗ trợ những dự án để ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, chủ yếu là cho các vùng còn rất khó khăn. Các dự án này có 2 loại: Một loại là do trung ương quản lý, một loại là ủy quyền cho các địa phương quản lý. Các dự án này đã nâng cao đời sống của người dân, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương và được các địa phương đánh giá rất cao. Mặc dù vốn đầu tư của nhà nước rất khiêm tốn, chương trình kéo dài 5 năm được bố trí 700 tỷ đồng, tức là mỗi một năm khoảng trên 100 tỷ đồng, nhưng các địa phương cũng đã có vốn bổ sung. Các doanh nghiệp và nông dân cũng đã đóng góp công sức và tiền vốn của mình cho các dự án nên cũng đã phát triển rất tốt. Các dự án về nấm triển khai trên 30 tỉnh, cho đến nay có thể nói đã đem lại hiệu quả. Nông dân đã có cuộc sống tốt hơn, năng suất nấm, sản lượng nấm đã tăng lên trên 200.000 tấn và chắc chắn khi đạt tới ngưỡng khoảng 500.000 tấn, có thể sản phẩm dự bị nấm ăn và nấm dược liệu sẽ trở thành sản phẩm chính thức trong sản phẩm quốc gia của chúng ta.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt 3 chương trình lớn cho ba khu vực là Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, Tây Bắc với 3 chương trình phát triển kinh tế - xã hội, trong đó khoa học công nghệ là nòng cốt. Ba chương trình này cũng hỗ trợ cho các ban chỉ đạo Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, Tây Bắc với nội dung chủ yếu vẫn là đưa khoa học công nghệ vào phục vụ cho sản xuất, đời sống của đồng bào các dân tộc. Ba chương trình này được giao cho các cơ quan khoa học lớn nhất trực tiếp quản lý thực hiện đó là: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, hai Viện Hàn Lâm khoa học công nghệ Việt Nam và Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam và Đại học Quốc gia Hà Nội.

Bộ KH&CN phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn thúc đẩy việc đưa một số tiến bộ khoa học công nghệ vào nông nghiệp theo chuỗi giá trị từ khâu làm giống cho tới khâu canh tác, khâu chế biến, bảo quản và xuất khẩu. Trên thực tế, nông nghiệp Việt Nam hiện nay còn thua kém Thái Lan một số mặt. Tuy nhiên, chúng ta có thể cạnh tranh được. Riêng về khâu giống, các nhà khoa học Việt Nam trong lĩnh vực nghiên cứu về giống có trình độ không thua kém Thái Lan. Khi đưa vào thực tế, thực tiễn canh tác và gieo trồng, thu hoạch thì năng suất lúa của Việt Nam hiện nay cũng đã cao hơn năng suất lúa của các nước khác, kể cả Thái Lan. Tuy nhiên sản phẩm nông nghiệp Việt Nam thua kém nhiều nhất là khâu bảo quản chế biến sau thu hoạch. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã xác định từ nay đến 2020 phải tập trung vào khâu phòng trừ dịch bệnh, nâng cao chất lượng lúa gạo và các sản phẩm nông nghiệp, đồng thời phải có hệ thống bảo quản chế biến sau thu hoạch tiên tiến.

Trong lĩnh vực bảo quản, hiện nay Bộ Khoa học và Công nghệ đã đầu tư chuyển giao công nghệ của Nhật Bản và đang nghiên cứu để sắp tới có thể đưa ra hệ thống bảo quản phục vụ cho bảo quản hải sản, đánh bắt xa bờ, để có thể xuất khẩu trực tiếp ở quy mô công nghiệp. Trên thực tế, công nghệ này của Nhật Bản có thể bảo quản hải sản nhiều năm, tới 7 - 8 năm, thậm chí là 10 năm mà chất lượng vẫn như vừa đánh bắt. Nếu chúng ta làm chủ được công nghệ này và mở rộng ra quy mô công nghiệp thì chúng ta có thể cạnh tranh được với Thái Lan về nông nghiệp.

Theo tinh thần của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6, tới 2020 khi Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp thì khoa học công nghệ cũng sẽ nằm trong tốp các nước dẫn đầu của khu vực ASEAN. Mục tiêu này còn rất nhiều khó khăn thách thức phải vượt qua. Tuy nhiên, Bộ trưởng Nguyễn Quân khẳng định, đội ngũ cán bộ khoa học Việt Nam chúng ta thực sự có tiềm năng, một số lĩnh vực chúng ta đã ở vị trí dẫn đầu trong khu vực như sản xuất lúa gạo, cà phê, cao su, thủy sản, cá da trơn, cơ khí siêu trường, siêu trọng, công nghiệp phần mềm với nhiều sản phẩm có vị trí hàng đầu trong khu vực. Mặt bằng chung thì chúng ta còn có yếu kém, đặc biệt là công bố quốc tế và sáng chế của Việt Nam còn rất ít so với các nước khác. Tuy nhiên, với hướng đầu tư và với việc thực hiện chiến lược phát triển khoa học công nghệ, tới năm 2020 khoa học công nghệ của chúng ta sẽ có được vị trí cao hơn so với hiện nay, có thể nằm trong top 3 - 4 trong khu vực.
P.Minh

(Theo khoahocphattrien.com.vn)