Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS). Đi cùng với đó là trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Theo đó, ngày 25/5, Bộ KH&CN đã ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Hướng dẫn được ban hành nhằm góp phần bảo vệ giá trị tri thức, chất lượng nghiên cứu, xây dựng văn hóa liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tính bền vững trong nghiên cứu.

Hướng dẫn tập trung vào: các quy tắc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; các biện pháp phòng ngừa vi phạm; trách nhiệm của các chủ thể, bao gồm: cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; tổ chức chủ trì, chủ nhiệm nhiệm vụ, trưởng nhóm nghiên cứu; bộ phận quản lý KH&CN; thành viên hội đồng, chuyên gia tư vấn, phản biện, đánh giá; người đứng đầu cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, tổ chức KH&CN trong việc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Các quy tắc liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp

Các nguyên tắc liêm chính khoa học tập trung vào tính trung thực, khách quan và minh bạch trong đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) và ghi nhận đầy đủ, chính xác sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân trong nghiên cứu; lưu giữ dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp tập trung vào các chuẩn mực hành vi nhằm bảo vệ quyền con người, lợi ích và quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu; công khai xung đột lợi ích và không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu vào mục đích cá nhân.

Cơ quan tài trợ, tổ chức KH&CN căn cứ vào tình hình thực tế để quy định các nguyên tắc liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp phù hợp với quy định tại Điều 4, Điều 5 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, gắn với quy trình triển khai nhiệm vụ KH&CN, các hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ và cơ chế bảo đảm thực thi, bao gồm:

(1) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình đề xuất tài trợ, đặt hàng và tham gia tuyển chọn nhiệm vụ khoa học và công nghệ;

(2) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ KH&CN;

(3) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong xây dựng báo cáo khoa học và công bố khoa học;

(4) Liêm chính khoa học trong việc xác lập quyền SHTT;

(5) Liêm chính khoa học trong quá trình tư vấn, phản biện, đánh giá khoa học;

(6) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong ứng dụng kết quả nghiên cứu, đề xuất khen thưởng, sử dụng tài chính trong thực hiện nhiệm vụ KH&CN;

(7) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động hỗ trợ nâng cao năng lực KH&CN;

(8) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong thu thập, sử dụng, quản lý dữ liệu nghiên cứu;

(9) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong trích dẫn;

(10) Liêm chính khoa học trong hoạt động xuất bản;

(11) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI);

(12) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong hợp tác học thuật và hợp tác quốc tế.

Hướng dẫn cũng nêu rõ các biện pháp phòng ngừa vi phạm và trách nhiệm của các chủ thể bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp: Lưu trữ hồ sơ nghiên cứu; Khai báo xung đột lợi ích; Trách nhiệm của cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan tài trợ, tổ chức KH&CN; Trách nhiệm của tổ chức chủ trì, chủ nhiệm nhiệm vụ, trưởng nhóm nghiên cứu; Trách nhiệm của bộ phận quản lý KH&CN; Trách nhiệm của thành viên hội đồng, chuyên gia tư vấn, phản biện, đánh giá; Quy trình tiếp nhận thông tin, tổ chức xác minh, kết luận và xử lý các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Lưu ý trong quá trình xem xét, xác minh dấu hiệu vi phạm và kết luận, xử lý hành vi vi phạm, cần bảo đảm bí mật thông tin và bảo vệ người cung cấp thông tin về dấu hiệu vi phạm; thông tin về người bị cáo buộc vi phạm và thông tin về vụ việc khi chưa có kết luận chính thức.

Theo quy định tại khoản 4 Điều 6 và khoản 4 Điều 7 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP trong quá trình xem xét, xác minh vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, cơ quan tài trợ, tổ chức KH&CN phải bảo đảm quyền được xem xét sự việc một cách khách quan, công bằng; quyền được biết, quyền giải trình, quyền khiếu nại của cá nhân bị cáo buộc vi phạm.

Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp cần ghi nhận quyền khiếu nại, phản ánh, kiến nghị của cá nhân bị xem xét và bị kết luận có hành vi vi phạm. Việc khiếu nại của các cá nhân bị xem xét và bị kết luận có hành vi vi phạm được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại. Đồng thời, không coi người có dấu hiệu vi phạm là người vi phạm nếu chưa có bằng chứng rõ ràng và kết luận của người đứng đầu cơ quan, tổ chức.

Hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có nhiều mức độ khác nhau và có thể do lỗi vô ý hoặc lỗi cố ý của người vi phạm. Do vậy, cơ quan tài trợ, tổ chức KH&CN có thể căn cứ vào vi phạm do vô ý hay cố ý, tính chất, mức độ, hậu quả của vi phạm để quy định biện pháp xử lý phù hợp.

Ví dụ như: nhắc nhở, phê bình; cảnh cáo bằng văn bản; yêu cầu cải chính, xin lỗi công khai; dừng giao chủ trì hoặc tham gia nhiệm vụ KH&CN đang thực hiện; không cho phép chủ trì hoặc tham gia thực hiện nhiệm vụ KH&CN vô thời hạn hoặc trong thời gian nhất định; yêu cầu rút bài báo/ấn phẩm khoa học có liên quan đến hành vi vi phạm; yêu cầu hoàn trả kinh phí đã nhận khi bài báo/ấn phẩm bị rút hoặc bị kết luận vi phạm; thu hồi kinh phí và các danh hiệu, khen thưởng liên quan đến kết quả vi phạm; sửa đổi, hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Hướng dẫn cũng nêu rõ cập nhật thông tin vi phạm lên Nền tảng số quản lý KH&CN và đổi mới sáng tạo quốc gia (được quy định tại Điều 20 Luật KHCN và ĐMST).

Phụ lục kèm theo là mẫu Quyết định ban hành Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, làm tài liệu tham khảo để các cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng./.

Nguồn: https://vjst.vn/bo-kh-cn-huong-dan-ve-liem-chinh-khoa-hoc-86732.html