Loay hoay trước cánh cửa doanh nghiệp KH&CN

Nhiều năm qua, Công ty cổ phần Giải pháp công nghệ BKAI phát triển các giải pháp tư vấn và chuyển đổi công nghệ cho doanh nghiệp, từ đánh giá, chẩn đoán hoạt động đến đào tạo và tư vấn cải tiến. Các sản phẩm, giải pháp của công ty được hình thành từ quá trình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và triển khai thực tiễn.

Tuy nhiên, khi tìm hiểu để đăng ký chứng nhận doanh nghiệp KH&CN, doanh nghiệp lại gặp không ít băn khoăn. "Chúng tôi có công nghệ, có sản phẩm nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Hồ sơ gồm những gì? Cần những minh chứng nào,…", ông Huỳnh Duy Phương, Trưởng phòng Nghiên cứu và Phát triển giải pháp của BKAI chia sẻ.

Một câu chuyện khác đến từ Công ty TNHH Công nghệ Tầm Nhìn 3 Chiều. Hoạt động trong lĩnh vực thiết kế và sản xuất thiết bị y tế bằng công nghệ in 3D, DN liên tục đầu tư cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm và đổi mới công nghệ.

Tuy nhiên, theo bà Phương Anh, đại diện công ty, các thiết bị y tế được sản xuất theo yêu cầu riêng của từng khách hàng, mang tính cá thể hóa rất cao. Trong khi đó, một số tiêu chí để đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc kiểu dáng công nghiệp lại gắn với khả năng sản xuất hàng loạt theo quy mô công nghiệp. Điều này khiến DN gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ để đáp ứng điều kiện xét công nhận DN KH&CN.

"Chúng tôi có công nghệ, có sản phẩm, có hoạt động nghiên cứu phát triển liên tục nhưng vẫn gặp vướng mắc trong việc chứng minh và hoàn thiện các điều kiện pháp lý theo quy định", bà Phương Anh cho biết.

Thực tế, đây không phải là câu chuyện riêng của BKAI hay Tầm Nhìn 3 Chiều. Nhiều DN đã sở hữu công nghệ, phần mềm, sáng chế hoặc sản phẩm được hình thành từ quá trình nghiên cứu phát triển, nhưng vẫn chưa hoặc chưa nghĩ đến việc đăng ký chứng nhận DN KH&CN.

Khoảng trống về hồ sơ pháp lý

Theo ông Phan Quốc Tuấn, Phó Trưởng phòng Quản lý Công nghệ (Sở KH&CN TP.HCM), DN KH&CN phải có sản phẩm được hình thành từ kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo. Các kết quả này có thể là sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, phần mềm được bảo hộ quyền tác giả hoặc các kết quả nghiên cứu đã được nghiệm thu theo quy định.

Nhìn vào các điều kiện này, nhiều DN hoàn toàn có khả năng đáp ứng. Tuy nhiên, khó khăn thường xuất hiện ở khâu chứng minh. TS. Nguyễn Minh Sơn, Trưởng khoa Kỹ thuật máy tính, Trường Đại học Công nghệ Thông tin (ĐHQG TP.HCM), cho biết hồ sơ đề nghị công nhận DN KH&CN gồm hai phần quan trọng là đơn đăng ký và hồ sơ thuyết minh kèm các tài liệu chứng minh.

"DN phải xác định rõ sản phẩm KH&CN đề nghị công nhận. Đồng thời, bảo đảm sản phẩm, giải pháp công nghệ hoặc phần mềm đó gắn với quyền sở hữu trí tuệ của DN và thống nhất với các tài liệu chứng minh đi kèm", TS. Nguyễn Minh Sơn nhấn mạnh.

Theo ông, trong hồ sơ cần thể hiện rõ DN đề nghị công nhận trên cơ sở công nghệ nào, sản phẩm KH&CN nào, những bằng chứng nào chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp kết quả nghiên cứu.

Trên thực tế, nhiều DN sở hữu công nghệ nhưng chưa xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Không ít đơn vị liên tục cải tiến quy trình sản xuất, tích lũy tri thức và công nghệ trong quá trình hoạt động. Tuy nhiên, họ lại không xây dựng hồ sơ nghiên cứu phát triển, không lưu giữ đầy đủ tài liệu kỹ thuật hoặc các bằng chứng chứng minh quá trình đổi mới sáng tạo. Đến khi có nhu cầu đăng ký, DN mới nhận ra những khoảng trống cần bổ sung.

Rào cản nằm ở nhận thức và cách tiếp cận

PGS. TS. Nguyễn Ngọc Lâm, Hội Tự động hoá TP.HCM cho biết, khảo sát trong giai đoạn 2017 - 2018, TP.HCM dẫn đầu cả nước với hơn 2.000 doanh nghiệp đủ điều kiện là doanh nghiệp KH&CN. Nhưng sau ngần ấy năm, đến nay thành phố chỉ có trên 150 doanh nghiệp được công nhận là DN KH&CN.

Đây là con số khiêm tốn khi TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất của cả nước với hơn 100.000 DN đang hoạt động. Trong đó, có hơn 10.000 DN ở lĩnh vực công nghệ sản xuất, chế biến chế tạo, công nghệ thông tin, tự động hóa và đổi mới sáng tạo. Mặc dù chính sách dành cho doanh nghiệp KH&CN mang lại nhiều ưu đãi đáng kể, trong đó có miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo, nhưng số lượng DN đăng ký vẫn chưa nhiều.

Theo TS. Nguyễn Ngọc Lâm, một trong những nguyên nhân quan trọng là nhận thức của chính DN. Nhiều DN vẫn tập trung vào sản xuất, kinh doanh theo đơn đặt hàng và nhu cầu thị trường trước mắt, mà chưa xem việc xây dựng tài sản công nghệ, quản trị sở hữu trí tuệ hay đầu tư bài bản cho hoạt động nghiên cứu phát triển là một phần trong chiến lược dài hạn.

Bên cạnh đó, không ít DN biết đến chính sách, nhưng chưa hiểu rõ quy trình thực hiện hoặc không có đủ thời gian để tìm hiểu, chuẩn bị hồ sơ. Một tâm lý khá phổ biến khác là lo ngại việc phải cung cấp thông tin công nghệ khi đăng ký chứng nhận. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Ngọc Lâm, hồ sơ không yêu cầu DN công khai toàn bộ bí quyết công nghệ, mà chủ yếu cần các tài liệu chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng công nghệ như hợp đồng chuyển giao công nghệ, văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ hoặc các giấy chứng nhận liên quan.

Ngoài ra, cũng cần nâng cao hiệu quả hoạt động của các hội đồng tư vấn, bảo đảm việc đánh giá phù hợp với đặc thù DN. Giá trị đổi mới sáng tạo trong DN không nhất thiết phải là những đột phá khoa học ở tầm viện nghiên cứu hay trường đại học, mà có thể được thể hiện qua việc như tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, giảm chi phí nguyên liệu hoặc nâng cao hiệu quả sản xuất. Cùng với đó, việc bảo mật thông tin DN và xây dựng đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp, cũng là những yếu tố quan trọng giúp DN tự tin hơn khi tham gia đăng ký chứng nhận.

Ở góc độ quản lý, bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM cho biết, qua quá trình tiếp nhận và thẩm định hồ sơ, phần lớn DN không gặp trở ngại vì thiếu năng lực công nghệ mà do chưa chứng minh được quá trình hình thành công nghệ theo quy định. Nhiều doanh nghiệp có sản phẩm tốt, doanh thu lớn, thị trường ổn định, nhưng chưa xây dựng hệ thống R&D bài bản, chưa lưu giữ đầy đủ hồ sơ nghiên cứu hoặc chưa quan tâm đúng mức đến việc xác lập, bảo hộ tài sản trí tuệ.

Theo bà Trân, việc trở thành DN KH&CN không nên được xem là một thủ tục để hưởng ưu đãi ở giai đoạn cuối, mà phải là chiến lược phát triển được chuẩn bị ngay từ khi DN hình thành. DN cần chủ động đầu tư cho nghiên cứu phát triển, quản trị tài sản trí tuệ và xây dựng đầy đủ các minh chứng về quá trình đổi mới sáng tạo.

Về phía cơ quan quản lý, việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các hội đồng tư vấn, tăng cường bảo mật thông tin và phát triển đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp, sẽ góp phần tháo gỡ các rào cản về thông tin, thủ tục và nhận thức, giúp nhiều DN đủ tiềm năng tiếp cận và thụ hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước./.

https://vjst.vn/co-san-pham-tu-nghien-cuu-van-kho-thanh-doanh-nghiep-kh-cn-86939.html