Khi lừa đảo trở thành rủi ro thường trực

Theo thông tin được chia sẻ tại Hội thảo khoa học về phòng, chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng cuối năm 2025 [1] do Bộ Công an cùng các đơn vị liên quan tổ chức, trong 5 năm trở lại đây, Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 vụ lừa đảo qua mạng, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Riêng 8 tháng năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo qua mạng, với thiệt hại hơn 1.660 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy an toàn số đã trở thành một vấn đề xã hội rộng lớn, không chỉ thuộc phạm vi của cơ quan thực thi pháp luật, doanh nghiệp công nghệ hay các chuyên gia an ninh mạng.

Trong nhiều tình huống, “điểm chặn” đầu tiên lại nằm ở người sử dụng: có nhận ra dấu hiệu bất thường hay không, có đủ bình tĩnh để dừng lại hay không và có biết kiểm chứng thông tin trước khi cung cấp dữ liệu hoặc thực hiện giao dịch hay không.

Ở phạm vi khu vực, bài toán còn phức tạp hơn bởi các mạng lưới lừa đảo có thể hoạt động xuyên biên giới, trong khi hành vi của nạn nhân lại diễn ra ngay trong những tương tác số hàng ngày. ASEAN Foundation cho biết riêng năm 2024, Đông Nam Á chịu thiệt hại tài chính ước tính lên tới 23,6 tỷ USD do lừa đảo và gian lận trực tuyến; sự phát triển của các hình thức giả mạo bằng AI, thanh toán tức thời và mạng lưới tội phạm xuyên biên giới đang làm rủi ro trở nên khó nhận diện hơn.

Trong bối cảnh đó, Scam Ready ASEAN được ASEAN Foundation triển khai với sự hỗ trợ 5 triệu USD từ Google.org trong giai đoạn 2025-2027, hướng tới xây dựng năng lực phòng ngừa lừa đảo cho 3 triệu người tại Đông Nam Á. Chương trình kết hợp đào tạo, công cụ học tập tương tác, truyền thông nâng cao nhận thức và xây dựng mạng lưới cộng đồng nhằm giúp người dân không chỉ biết về các thủ đoạn lừa đảo mà còn hình thành khả năng phản ứng phù hợp trước những tình huống cụ thể.

Scam Ready ASEAN được giới thiệu tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6, tổ chức tại Việt Nam ngày 15-16/1/2026, trong bối cảnh ASEAN xác định một cộng đồng số an toàn, tin cậy, đổi mới và bao trùm là một trong những định hướng quan trọng của ASEAN Digital Masterplan 2026-2030.

Tại Việt Nam, Trung tâm Công nghệ thông tin - Truyền thông Vietnet (Vietnet-ICT) đồng hành cùng chương trình, đặt mục tiêu lan tỏa kiến thức và kỹ năng phòng, chống lừa đảo trực tuyến tới 50.000 người thông qua đào tạo, truyền thông và xây dựng mạng lưới những người có khả năng tiếp tục chia sẻ kiến thức an toàn số trong cộng đồng.

Từ một người học đến cả mạng lưới cộng đồng

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Scam Ready ASEAN là không đặt toàn bộ gánh nặng vào việc truyền đạt thông tin một chiều. Tại Việt Nam, Vietnet-ICT hướng tới hình thành một mạng lưới có khả năng đưa kiến thức an toàn số đến gần hơn với từng gia đình và cộng đồng.

Thay vì chỉ cung cấp danh sách các chiêu trò lừa đảo, chương trình tập trung vào những kỹ năng có thể sử dụng ngay trong đời sống số: biết dừng lại trước một lời mời đáng ngờ, kiểm tra thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần. Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ “biết về lừa đảo” sang “biết cách xử lý khi gặp lừa đảo”.

Bà Ngô Minh Trang, Giám đốc Vietnet-ICT chia sẻ: “Thông qua chương trình Scam Ready ASEAN, chúng tôi không chỉ mong muốn xây dựng một mạng lưới giảng viên nguồn rộng khắp, trong đó ít nhất 55% là nữ, để phát huy vai trò của phụ nữ trong việc lan tỏa kiến thức tới gia đình và cộng đồng, mà còn đặc biệt quan tâm đến những nhóm có thể gặp nhiều rào cản hơn trong môi trường số, trong đó có người cao tuổi. Chúng tôi mong muốn mỗi người, dù ở độ tuổi hay hoàn cảnh nào, đều có đủ kiến thức và sự tự tin để nhận diện những cám dỗ, lời mời gọi và nguy cơ lừa đảo trên mạng, biết cách tự bảo vệ mình và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết".

Để mục tiêu 50.000 người không chỉ được tính bằng số lượt tiếp cận, chương trình xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn (Master Trainer) có kiến thức, kỹ năng và phương pháp để tiếp tục đào tạo, chia sẻ cho giáo viên, phụ huynh, thanh niên, người lao động và các nhóm cộng đồng. Đặc biệt, chương trình đặt mục tiêu ít nhất 55% giảng viên nguồn là nữ, qua đó phát huy vai trò của phụ nữ trong việc đưa kiến thức an toàn số từ gia đình ra cộng đồng.

Đây cũng là cấu trúc có tính “nhân bản” cao: một người được đào tạo không chỉ là người tiếp nhận kiến thức mà có thể trở thành một mắt xích mới trong chuỗi lan tỏa. Tinh thần của mạng lưới được cô đọng trong thông điệp “Học để bảo vệ - Chia sẻ để lan tỏa”. Mỗi người được trang bị kỹ năng không chỉ có thể tự bảo vệ mình mà còn trở thành một điểm kết nối, giúp những người xung quanh nhận diện và phòng tránh rủi ro.

Link bài đăng: https://vjst.vn/scam-ready-asean-giup-xay-la-chan-ky-nang-so-tu-cong-dong-103159.html